In de Spaanse zakelijke omgeving is een correcte naleving van wettelijke verplichtingen essentieel om ernstige juridische gevolgen te vermijden. Een van deze mogelijke gevolgen, die niet altijd algemeen bekend is, is de mogelijke overdracht van aansprakelijkheid voor schulden bij de sociale zekerheid van de onderneming naar haar bestuurders. Bij Welex, een advocaten- en economisch advieskantoor gevestigd in Marbella, analyseren wij dit complexe juridische aspect en de omstandigheden waaronder een dergelijke aansprakelijkheid kan ontstaan.
Kan de aansprakelijkheid van een onderneming in Spanje worden overgedragen aan haar bestuurders?
Ja, in Spanje kunnen bestuurders van een rechtspersoon aansprakelijk worden gesteld voor de schulden van de onderneming bij de sociale zekerheid, hetzij gezamenlijk hetzij subsidiair. Dit kan het geval zijn indien zij hun wettelijke verplichtingen niet nakomen of handelen met nalatigheid of kwade trouw.
Het wettelijk kader omvat deze mogelijkheid in diverse wetten, zoals de Wet op Kapitaalvennootschappen, de Algemene Wet op de Sociale Zekerheid, de Faillissementswet en het Algemeen Reglement voor de inning van sociale zekerheidsbijdragen. Daarnaast zijn soortgelijke principes van toepassing zoals opgenomen in de Algemene Belastingwet.
Onder welke omstandigheden kan aansprakelijkheid worden overgedragen aan bestuurders?
Aansprakelijkheid kan worden overgedragen in meerdere situaties, waaronder:
-
Het niet bijeenroepen van een vergadering om de vennootschap te ontbinden of het niet aanvragen van een faillissement wanneer dit wettelijk vereist is.
-
Handelen in strijd met de wet of de statuten van de vennootschap.
-
Het beëindigen van de bedrijfsactiviteiten met achterstallige schulden.
-
In geval van een verklaring van schuldige insolventie.
In deze gevallen kan de Algemene Schatkist van de Sociale Zekerheid een procedure starten om de aansprakelijkheid over te dragen aan de bestuurders, zelfs indien de onderneming reeds in insolventie verkeert.
Toepasselijk juridisch kader in Spanje
Hieronder volgen de belangrijkste regelgevingselementen betreffende dit onderwerp:
-
-
Wet op Kapitaalvennootschappen (Koninklijk Wetsbesluit 1/2010):
-
Art. 236.1: Aansprakelijkheid wegens onrechtmatig of nalatig handelen.
-
Art. 367: Gezamenlijke aansprakelijkheid bij het niet bijeenroepen van een vergadering of niet aanvragen van insolventie.
-
-
-
-
Algemene Wet op de Sociale Zekerheid (Koninklijk Wetgevend Decreet 8/2015):
-
Art. 18.3: Subsidiaire aansprakelijkheid van bestuurders voor schulden bij de sociale zekerheid wegens grove nalatigheid.
-
-
Algemene Belastingwet (Wet 58/2003):
-
Art. 42.1.a): Gevolgen van wettelijke vertegenwoordiging.
-
Art. 43.1.b): Aansprakelijkheid van bestuurders voor fiscale schulden.
-
-
Faillissementswet (Wet 16/2022):
-
Art. 442: Vermelding van aansprakelijkheid bij schuldige insolventie (als de insolventie geheel of gedeeltelijk aan de bestuurder toe te schrijven is).
-
Art. 455: Betaling van sociale zekerheidsbijdragen bij ontoereikend vermogen van de vennootschap.
-
-
Het is belangrijk om te benadrukken dat deze aansprakelijkheid niet automatisch is, maar het resultaat van een administratief of gerechtelijk onderzoek waarbij de verantwoordelijkheid van de bestuurders wordt vastgesteld.
Conclusies
Bestuurders van ondernemingen in Spanje moeten zich bewust zijn van hun verantwoordelijkheden, aangezien het niet-nakomen daarvan kan leiden tot ernstige persoonlijke financiële gevolgen. Een correcte juridische en fiscale begeleiding, zoals aangeboden door Welex in Marbella, is essentieel om risico’s te vermijden en te zorgen voor een correcte naleving van de geldende regelgeving.
Bij Welex staan wij klaar om u juridisch en fiscaal te begeleiden in elke fase van het ondernemerschap in Spanje. Ons team van gespecialiseerde advocaten en economen in Marbella helpt u risico’s te vermijden en zorgt ervoor dat uw onderneming voldoet aan alle wettelijke verplichtingen.
Relevante jurisprudentie
De jurisprudentie heeft de wettelijke gevallen van aansprakelijkheid bevestigd en verder uitgewerkt, en interpretaties gegeven die de omstandigheden preciseren waarin bestuurders aansprakelijk kunnen worden gesteld voor schulden aan de sociale zekerheid.
Verantwoordelijken voor de naleving van de verplichting
Het arrest van het Hooggerechtshof van Castilië en León (Burgos), administratieve kamer nr. 254/2019 van 25 oktober 2019 bevestigt dat ” de natuurlijke personen of rechtspersonen of entiteiten zonder rechtspersoonlijkheid aan wie de regelgeving van elk stelsel en elke voorziening rechtstreeks de verplichting tot betaling oplegt, alsmede degenen die hoofdelijk, subsidiair of mortis causa aansprakelijk zijn voor hen, wegens feiten, nalatigheden, handelingen of rechtshandelingen die deze aansprakelijkheid bepalen, verantwoordelijk zijn voor de nakoming van de verplichting tot betaling van de bijdragen en de andere middelen van de sociale zekerheid”.
Administratieve beslissingen
De administratieve beslissingen geven aanvullende interpretaties van de gevallen waarin aansprakelijkheid kan worden overgedragen:
Beslissing nr. 00/03322/2018/00/00 van het Economisch-Administratief Hof (TEAC) van 27 februari 2020 voorziet in de subsidiaire aansprakelijkheid van bestuurders voor belastingschulden wanneer ” er sprake is van continuïteit in de uitoefening van de activiteit, de indiening van zelfaanslagen zonder betaling van de betreffende belastingen herhaaldelijk is en kan worden aangetoond dat deze indiening niet voortvloeit uit een daadwerkelijke intentie om de belastingverplichting waarop de zelfaanslag betrekking heeft, na te komen”.
Besluit nr. 37/00754/2021/00/00 van het Economisch-Administratief Hof (TEAR van Castilië en León) van 31 oktober 2022 bevestigt de mogelijkheid om belastingschulden op de bestuurders te verhalen op grond van artikel 43.1.b) van de Algemene Belastingswet.
Resolutie nr. 30/02340/2018/00/00 van het Economisch-Administratief Hof (TEAR van Murcia) van 21 december 2020 beschrijft de vereisten voor subsidiaire aansprakelijkheid: “a) De feitelijke beëindiging van de activiteiten van de rechtspersoon met dezelfde uitstaande belastingverplichtingen; en b) De hoedanigheid van bestuurder op het moment van de beëindiging, waarbij de aansprakelijkheid wordt uitgebreid tot de uitstaande belastingverplichtingen van de rechtspersonen, met uitzondering van sancties”.
De resolutie van 5 februari 2024 van het Directoraat-generaal Juridische Zekerheid en Openbare Eed herinnert eraan dat, afgezien van de faillissementsprocedure, de schuldeisers “een afzonderlijke executieprocedure kunnen instellen tegen de vennootschap en tegen de vennoten, bestuurders of vereffenaars indien de niet-betaling van de schuld door de vennootschap aan hen kan worden toegerekend, door middel van het instellen van een individuele aansprakelijkheidsvordering”.
Analyse van de gevallen van aansprakelijkheid
Uit de analyse van het wettelijke, jurisprudentiële en doctrinale kader komen verschillende gevallen naar voren waarin aansprakelijkheid voor schulden aan de sociale zekerheid kan worden afgeleid:
1. Aansprakelijkheid wegens niet-nakoming van de verplichting om de vennootschap te ontbinden of surseance van betaling aan te vragen
Het meest voorkomende geval van aansprakelijkheid is dat bedoeld in artikel 367 van de Wet op kapitaalvennootschappen, dat hoofdelijke aansprakelijkheid oplegt aan bestuurders die niet voldoen aan de verplichting om een algemene vergadering bijeen te roepen om de ontbinding te besluiten of surseance van betaling aan te vragen wanneer de vennootschap zich in een wettelijke ontbindingsgrond bevindt.
Zoals bevestigd door de geanalyseerde jurisprudentie, met name het arrest van het Hooggerechtshof van Andalusië (Málaga) nr. 265/2020 en het arrest van het Hooggerechtshof van de Gemeenschap van Madrid nr. 589/2019, vallen schulden aan de sociale zekerheid onder de “sociale verplichtingen” waarnaar in dit artikel wordt verwezen.
Dit geval is met name relevant in situaties van insolventie of gekwalificeerde verliezen, waarin de vennootschap zou moeten worden ontbonden of surseance van betaling zou moeten aanvragen, maar toch blijft functioneren en schulden bij de sociale zekerheid blijft opbouwen.
2. Aansprakelijkheid voor handelingen in strijd met de wet of de statuten
Artikel 236.1 van de wet op kapitaalvennootschappen bepaalt de algemene aansprakelijkheid van bestuurders voor handelingen in strijd met de wet of de statuten, of voor niet-nakoming van de taken die inherent zijn aan hun functie, mits er sprake is van opzet of schuld.
Op deze manier kan de aansprakelijkheid worden afgewenteld wanneer bestuurders nalatig zijn geweest in het beheer van de verplichtingen jegens de sociale zekerheid, bijvoorbeeld door middelen aan andere betalingen te besteden in plaats van aan deze verplichtingen, of wanneer zij beslissingen hebben genomen die in strijd zijn met de wet en die hebben geleid tot het niet betalen van premies.
3. Aansprakelijkheid bij stopzetting van activiteiten
Zoals bepaald in artikel 43.1. b) van de Algemene Belastingwet, die naar analogie van toepassing is, en zoals bevestigd door uitspraken zoals uitspraak nr. 30/02340/2018/00/00 van de TEAR van Murcia, kunnen bestuurders subsidiair aansprakelijk zijn voor schulden wanneer de vennootschap haar activiteiten staakt en verplichtingen achterlaat, mits zij niet het nodige hebben gedaan om deze te betalen of maatregelen hebben genomen die de niet-betaling hebben veroorzaakt.
Dit geval is met name relevant in situaties waarin de onderneming de facto wordt gesloten zonder een adequate liquidatie die de betaling van de schulden, met inbegrip van de socialezekerheidsschulden, garandeert.
4. Aansprakelijkheid in geval van faillissement
In het kader van een faillissement kunnen bestuurders, zoals bepaald in de faillissementswet en bevestigd door uitspraken zoals arrest nr. 77/2021 van het Hooggerechtshof van Castilië en León, aansprakelijk worden gesteld wanneer het faillissement als verwijtbaar wordt aangemerkt en het faillissementsvermogen ontoereikend is om alle schulden te betalen.
In deze situaties kan de faillissementsrechter de bestuurders veroordelen tot het geheel of gedeeltelijk dekken van het tekort, met inbegrip van de schulden aan de sociale zekerheid.
5. Aansprakelijkheid in ondernemingsgroepen en frauduleus gebruik van de rechtspersoonlijkheid
Zoals vastgesteld in arrest nr. 32/2023 van het Hooggerechtshof van Castilië en León, kan bij frauduleus gebruik van de rechtspersoonlijkheid of misbruik van de eenheid van leiding in ondernemingsgroepen hoofdelijke aansprakelijkheid voor schulden aan de sociale zekerheid ontstaan.
Dit is relevant in gevallen van ondernemingsgroepen waar activa of activiteiten tussen entiteiten worden overgedragen om de betaling van schulden te ontduiken.
Procedure voor het doorgeven van aansprakelijkheid
Een relevant aspect voor de praktijk is de procedure om de aansprakelijkheid daadwerkelijk over te dragen:
- Administratieve weg: Zoals bevestigd door arresten zoals het arrest van het Hooggerechtshof van Castilië en León nr. 77/2021, kan de Algemene Schatkist van de Sociale Zekerheid de hoofdelijke aansprakelijkheid vaststellen door middel van een overdrachtsovereenkomst, zonder dat een gerechtelijke procedure nodig is. Volgens artikel 34 van de Algemene Wet op de Sociale Zekerheid kan de Arbeids- en Sociale Zekerheidsinspectie processen-verbaal opmaken tegen de hoofdelijk aansprakelijke personen.
- Via een faillissementsprocedure: In geval van faillissement is het aan de faillissementscurator om de aansprakelijkheidsvorderingen tegen de bestuurders in te stellen, hoewel dit, zoals de jurisprudentie heeft bevestigd, de TGSS niet belet om in bepaalde gevallen de aansprakelijkheid administratief over te dragen.
- Gerechtelijke weg: Zoals herinnerd in de resolutie van 5 februari 2024 van het Directoraat-generaal Juridische Zekerheid en Openbare Betrouwbaarheid, kunnen schuldeisers, met inbegrip van de sociale zekerheid, een procedure tegen bestuurders inleiden door individuele aansprakelijkheidsvorderingen of vorderingen tot nietigverklaring of tot teruggave in te stellen.
Reikwijdte en grenzen van de aansprakelijkheid
De aansprakelijkheid van bestuurders kan zijn:
- Hoofdelijk: in de gevallen van artikel 367 van de Wet op kapitaalvennootschappen, wanneer bestuurders hun plichten in geval van ontbinding niet nakomen, of in gevallen van frauduleus gebruik van de rechtspersoonlijkheid.
- Subsidiair: in de gevallen bedoeld in artikel 43 van de Algemene Belastingwet, die naar analogie van toepassing is op socialezekerheidsschulden, waarbij de bestuurders subsidiair aansprakelijk zijn, dat wil zeggen nadat de insolventie van de vennootschap is vastgesteld.
Het is belangrijk op te merken dat volgens besluit nr. 30/02340/2018/00/00 van de TEAR van Murcia, in gevallen van subsidiaire aansprakelijkheid wegens stopzetting van activiteiten, de aansprakelijkheid zich uitstrekt tot de openstaande belastingverplichtingen, met uitzondering van sancties.
Tijdschrift voor sociale zekerheidsrecht. Laborum – Ediciones Laborum SL – David Montoya Medina – 08-09-2020
Het is duidelijk dat onder de “sociale verplichtingen” waarnaar artikel 367 TRLSC verwijst en die derhalve onder de hoofdelijke aansprakelijkheid van de bestuurders vallen, ook de door de vennootschap verschuldigde socialezekerheidsbijdragen vallen.
Het fragment geeft aan dat socialezekerheidsbijdragen worden beschouwd als “sociale verplichtingen” in de zin van artikel 367 TRLSC, en dat bestuurders hoofdelijk aansprakelijk kunnen worden gesteld voor deze schulden indien zij hun wettelijke verplichtingen niet nakomen, zoals het bijeenroepen van de algemene vergadering of het aanvragen van de gerechtelijke ontbinding van de vennootschap in geval van insolventie.











